Amfiprostil Nedir?
Amfiprostil, antik Yunan ve Roma mimarisinde ön ve arka cephesinde sütun dizisi bulunan ancak yan cephelerinde sütun taşımayan tapınak tipidir. Yunanca "amphi" yani her iki taraf ve "prostylos" yani önde sütunlu anlamlarının birleşiminden oluşan bu terim, mimari tipoloji sınıflandırmasında belirli bir tapınak planını tanımlamak için kullanılmaktadır. Amfiprostil tapınaklar antik mimarlığın en sade ve dengeli plan şemalarından birini temsil etmektedir.
Amfiprostilin Mimari Özellikleri
Bir amfiprostil tapınakta sütunlar yalnızca ön ve arka cephedeki portiko alanlarında yer almaktadır. Yan duvarlar ise düz ve sütunsuzdur. Bu plan şeması tapınağa her iki yönden de anıtsal ve görkemli bir giriş deneyimi sunarken yapının genel boyutunu ve malzeme kullanımını sınırlı tutar. Amfiprostil tapınak planı özellikle daha küçük kutsal alanlarda ve sınırlı bütçelerle inşa edilen yapılarda tercih edilmiştir. Sütun sayısı genellikle dört ya da altı olup bu sayı tapınağın ölçeğine ve siparişe göre değişmektedir.
Amfiprostil Tapınak Örnekleri
Antik dünyada amfiprostil plan şemasıyla inşa edilmiş pek çok tapınak bulunmaktadır. Atina'daki Nike Apteros tapınağı bu plan tipinin en bilinen örneklerinden biridir. Roma döneminde inşa edilen bazı küçük ölçekli tapınaklar da amfiprostil plan şemasını benimsemiştir. Anadolu'da gerçekleştirilen arkeolojik kazılarda da amfiprostil düzende planlanmış tapınak kalıntılarına rastlanmıştır. Bu örnekler amfiprostil plan tipinin yalnızca Yunanistan ile sınırlı kalmayıp tüm Akdeniz havzasında yaygın bir uygulama olduğunu ortaya koymaktadır.
Amfiprostil ve Diğer Tapınak Tipleri
Antik mimarlıkta tapınak tipleri sütun düzenlerine göre sınıflandırılmaktadır. Prostil tapınakta sütunlar yalnızca ön cephede yer alır. Amfiprostilde ise hem ön hem arka cephede sütun bulunur. Peripteros tipinde sütunlar yapının dört cephesini de çevreler. Dipteros tipinde ise çift sıra sütun dizisi yapıyı tamamen kuşatır. Bu sınıflandırma sistemi antik mimarların plan tasarımına ne denli sistematik bir yaklaştığını göstermektedir. Amfiprostil bu sistem içinde hem prostilden daha kapsamlı hem de peripterosdan daha ekonomik bir orta yol olarak konumlanmaktadır.
Amfiprostilin Heykel Sanatıyla İlişkisi
Amfiprostil tapınaklar heykel sanatı açısından da önemli bir bağlam sunmaktadır. Her iki cephede de yer alan alınlıklar yani üçgen çatı boşlukları heykel gruplarıyla doldurulmuştur. Bu alınlık heykelleri tapınağın mitolojik kimliğini ve adandığı tanrının hikayesini anlatmıştır. Ön ve arka cephedeki sütun başlıkları ile arşitrav frizleri de kabartma heykellerle süslenmiştir. Amfiprostil tapınakların çift cepheli yapısı heykelcilere her iki yönden farklı mitolojik anlatılar sunma imkânı tanımıştır.
Eklenme Tarihi:
